۱۷ نوامبر ۲۰۲۶- برآورد شده است که دیابت حدود ۵۸۹ میلیون بزرگسال را در سراسر جهان تحت تأثیر قرار داده است (تقریباً از هر نه نفر، یک نفر) و پیشبینی میشود این رقم تا سال ۲۰۵۰ به ۸۵۳ میلیون نفر برسد. با این حال، دیابت نوع ۲ (T2D) بهندرت بهصورت ایزوله و تنها بروز میکند: یک تشخیص دیابت ممکن است با چاقی، بیماری کبد چرب، ریسک قلبی-کلی یا کاهش تراکم استخوان مرتبط با سن همراه باشد که هر کدام اولویتهای درمانی را تغییر میدهند. امروزه پزشکان فقط به دنبال پایین آوردن عدد قند خون(HbA1c) نیستند، بلکه تمرکز اصلی آنها بر این است که یک دارو در شرایط خاصِ بدنِ هر بیمار (مثل چاقی یا مشکلات کبد) چقدر میتواند مفید باشد.
ترکیب دوز ثابت (FDC) داپاگلیفلوزین-متفورمین بیش از یک دهه است که در سطح جهانی مورد استفاده قرار میگیرد؛ این ترکیب در سال ۲۰۱۴ در اتحادیه اروپا و در سال ۲۰۱۷ در هند توسط DCGIتأیید شد و در ۶۱ کشور از جمله ایالات متحده، اتحادیه اروپا و ژاپن نیز مورد تأیید قرار گرفته است.
پنج بینش علمی زیر بررسی میکنند که چگونه ترکیب داپاگلیفلوزین-متفورمین در فنوتیپهای بالینی متمایز دیابت نوع ۲ عمل میکند و بحث را از «کاهش قند خون» به سمت «مراقبت مبتنی بر فنوتیپ بیمار» سوق میدهند.
· ترکیب داپاگلیفلوزین-متفورمین: انتخاب اولیه در دیابت نوع ۲ در هند
مطالعهٔ گذشتهنگر و چندمرکزی ADMIRE، تعداد ۴۸۵ بزرگسال هندی مبتلا به دیابت نوع ۲ با HbA1cبیش از ۷٪ را ارزیابی کرد که درمان خود را با ترکیب داپاگلیفلوزین-متفورمین آغاز کرده و به مدت ۶ ماه تحت نظر بودند. میانگین سنی ۵۹.۷ سال و مدت ابتلا به دیابت ۶.۹ سال بود؛ دوز ۱۰ میلیگرم داپاگلیفلوزین/۵۰۰ میلیگرم متفورمین پرکاربردترین دوز بود. پس از ۶ ماه، HbA1cمیزان ۲.۱۹ درصد، قند خون ناشتا (FPG) به میزان ۲۱.۴ میلیگرم در دسیلیتر و قند خون پس از غذا (PPG) به میزان ۳۷.۱ میلیگرم در دسیلیتر کاهش یافت (در هر سه مورد p<0.0001). هیپوگلیسمی (افت قند خون) و عفونتهای ادراری-تناسلی به ترتیب در ۱۶.۷٪ و ۸.۹٪ از موارد گزارش شد. این یافتهها بر اثربخشی در کنترل قند خون و تحملپذیری این ترکیب در دنیای واقعیِ درمان دیابت در هند تأکید دارد.
· دیابت نوع ۲ همراه با اضافه وزن یا چاقی: هدف قرار دادن بار گلایسمیک و متابولیک
در یک مطالعه مقدماتی تصادفیسازی شده ۱۲ هفتهای بر روی ۶۰ بزرگسال مبتلا به دیابت و چاقی، افزودن ۵ میلیگرم داپاگلیفلوزین به متفورمین (۵۰۰ میلیگرم، دو بار در روز) در مقایسه با متفورمین به تنهایی، بهطور قابلتوجهی باعث بهبود HbA1c، قند ناشتا، قند پس از غذا، دور کمر، دور گردن و دور باسن، تریگلیسیرید، LDL، انسولین و رزیسین شد؛ همچنین HDL و هورمون رشد افزایش یافتند، در حالی که شاخص توده بدنی (BMI) بدون تغییر ماند.
در تأیید اهمیت بالینی این موضوع، یک نظرسنجی بالینی در سال ۲۰۲۵ از ۹۱۴ پزشک هندی نشان داد که ۶۸.۲۷٪ از آنها ترکیب داپاگلیفلوزین-متفورمین را به عنوان درمان ترکیبی اولیه در بیماران دارای اضافه وزن یا چاقی ترجیح میدهند و ۷۲.۳۱٪ کاهش وزن را عامل مهم استفاده از آن میدانند. این یافتهها تأیید میکنند که این ترکیب در مدیریت دیابتِ همراه با چاقی، علاوه بر کنترل قند خون، بار متابولیک گستردهتر را نیز کاهش میدهد.
· دیابت نوع ۲ همراه با MASLD(بیماری کبد چرب مرتبط با متابولیسم): گسترش مزایا به سلامت کبد
در یک مطالعه ۱۶ ماهه شامل ۴۵ بیمار مبتلا به دیابت و کبد چربی (NAFLD)، مصرف روزانه ۱۰ میلیگرم داپاگلیفلوزین به همراه حداکثر ۲۰۰۰ میلیگرم متفورمین، باعث کاهش قند خون ناشتا از ۱۹۵.۵ به ۱۶۹.۲ میلیگرم در دسیلیتر و کاهش BMIاز ۳۱.۰۴ به ۲۹.۵۵ شد (p<0.05).
نمرهٔ فیبروز کبد (NFS) از ۰.۹۴- به ۱.۶۱- بهبود یافت (p<0.001) که نشاندهنده حرکت به سمت ریسک کمترِ فیبروز (سفت شدن کبد) است. پس از درمان، نزدیک به دو-سوم بیماران در دسته فیبروز خفیف قرار گرفتند (۶۴.۹٪ در مقابل ۲۷.۶٪ در ابتدای مطالعه). این یافتهها نشان میدهند که درمان با این ترکیب میتواند همزمان کنترل قند خون، چاقی و شاخصهای غیرتهاجمی فیبروز کبدی را بهبود بخشد.
· دیابت نوع ۲ همراه با ریسک قلبی-کلی: محافظت فراتر از کنترل قند خون
در مطالعه DECLARE–TIMI 58، تعداد ۱۷,۱۶۰ بیمار مبتلا به دیابت که تحت درمان با متفورمین بودند بهصورت تصادفی با روزانه ۱۰ میلیگرم داپاگلیفلوزین یا پلاسبو (دارونما) مقایسه شدند. نتایج نشان داد که داپاگلیفلوزین خطر نسبی مرگ قلبی-عروقی یا بستری شدن ناشی از نارسایی قلبی را تا ۱۷٪ کاهش میدهد و پیامدهای مربوط به کلیه را تا ۴۷٪ بهبود میبخشد. این یافتهها نشان میدهند که افزودن داپاگلیفلوزین به رژیمهای درمانی که از پیش شامل متفورمین بودهاند، در بیماران دیابتی که با ریسک قلبی-کلی روبرو هستند، مزایایی فراتر از کنترل صرف قند خون دارد.
· دیابت نوع ۲ در سالمندان همراه با پوکی استخوان: در نظر گرفتن سلامت استخوان در کنار قند خون
در یک مطالعه تصادفیسازی شده ۱۲ ماهه بر روی ۱۴۴ بیمار سالمند (۶۰ تا ۷۵ سال) مبتلا به دیابت و پوکی استخوان، ترکیب داپاگلیفلوزین و متفورمین در مقایسه با متفورمین به تنهایی، منجر به کاهش بسیار بیشتر HbA1c(از ۸.۸۷٪ به ۶.۲۲٪) شد. همچنین این ترکیب باعث بهبود تراکم معدنی استخوان (BMD) در ستون فقرات و لگن شد و میزان شکستگی را کاهش داد (۴.۲٪ در مقابل ۱۳.۸٪). این نتایج نشان میدهد که این ترکیب ممکن است مزایای متابولیک را در کنار پیامدهای مطلوب استخوانی در سالمندان فراهم کند.
ادغام شواهد در تصمیمات بالینی
مدیریت مدرن دیابت نوع ۲ بهطور فزایندهای بر مسیرهای مرتبط با پیشرفت بیماری تمرکز دارد. شواهد نشان میدهند که داپاگلیفلوزین و متفورمین میتوانند مسیرهای التهابی و استرس اکسیداتیو را تعدیل کنند. پس از قطع مصرف داروهای GLP-1، ترکیب خوراکی داپاگلیفلوزین-متفورمین میتواند یک استراتژی کاربردی برای افراد دارای اضافه وزن باشد تا مدیریت وزن و مزایای قلبی-کلی را حفظ کنند. همچنین، این ترکیب با کاهش تعداد قرصها، میتواند به پایبندی بیمار به درمان کمک کند.
پیام نهایی
شواهد نشان میدهند که در فنوتیپهای مختلف دیابت نوع ۲ (از بیمار نیازمند درمان اولیه و افراد چاق یا مبتلا به کبد چرب گرفته تا بیماران دارای ریسک قلبی-کلی یا پوکی استخوان)، ترکیب داپاگلیفلوزین-متفورمین میتواند کنترل قند خون را در کنار مزایای متابولیک و مدیریت بیماریهای همراه، فراهم کند.
منبع:
https://medicaldialogues.in/diabetes-endocrinology/news/dapagliflozin-metformin-in-t2d-five-evidence-insights-relevant-for-clinicians-183351